समाजसेवी महात्मा जोतिबा फुले- Mahatma Jyotiba Phule

 १९ व्या शतकातील एक महान विचारवंत, परोपकारी, लेखक आणि क्रांतिकारक.  १737 मध्ये "सत्यशोधक समाज" नावाची संस्था स्थापन केली. १884 मध्ये महिलांची आणि त्यांच्या शिक्षणाची परिस्थिती सुधारण्यासाठी शाळा सुरू केलीअस्पृश्यतेसाठी सत्यशोधक समाजाची स्थापना करणारे महान क्रांतिकारक, भारतीय विचारवंत, लेखक, तत्वज्ञानी आणि समाजसेवी, ज्यांना महात्मा ज्योतिबा फुले यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या चरणी  1888 मध्ये 'महात्मा' ही पदवी दिली गेली.

राष्ट्रपिता महात्मा ज्योतिबा फुले जी मानतात की जोपर्यंत भावी पिढी जबाबदार असणार्या माता निरक्षरतेच्या अंधारात बुडल्या जात नाहीत तोपर्यंत समाजाची खरी प्रगती होऊ शकत नाही आणि म्हणूनच त्यांनी स्त्रियांना शिक्षित करण्यावर भर दिला.  जेव्हा त्यांना या कामासाठी कोणतेही महिला शिक्षक सापडले नाहीत, तेव्हा त्यांनी स्वत: पत्नी सावित्रीबाई फुले यांना शिक्षित कट शिक्षक बनविले जेणेकरुन ती महिला शिकवू शकतील आणि 1848 मध्ये त्यांनी प्रथम महिला शाळा स्थापन केली.  महात्मा फुले यांनीही शेतकयांच्या हितासाठी आणि त्यांच्या समृद्ध जीवनासाठी अनेक प्रयत्न केले आणि त्यांना सुशिक्षित आणि संघटित केले.  त्यांनी देशातील तरुणांना देश, समाज, संस्कृती सामाजिक कसाई आणि अशिक्षित लोकांपासून मुक्त करुन निरोगी व वृद्ध समाज निर्मितीसाठी पुढे येण्याचे आवाहन केले.  असा महान समाज सुधारक महात्मा ज्योतिबा फुले

बाल-विधवा अत्यंत अत्याचारी होते.  दोन्ही चालू आणि बंद असुरक्षित होते.  अशा विधवांच्या संरक्षणासाठी जोतिबाने 'बाल गर्भपात बॅनर हाऊस' ची स्थापना केली.  दंडात्मकतेच्या बळावर पुनर्विवाहाच्या मार्गाने येणाया लोकांना रोखणे त्याला आवश्यक वाटले आणि वेळ येताच त्याने त्यांना थांबविले.  जोतिबाने बनविलेल्या मंगलाष्टकांपैकी ती वधूला काय म्हणते, ती म्हणजे केवळ वधू नव्हे तर गुलामगिरीतून मुक्त होण्याची इच्छा असलेल्या प्रत्येक स्त्रीची आकांक्षा - "आम्ही स्त्रियांना स्वातंत्र्याचा अनुभव नाही. आज आपण वचन देतो की ते घ्या तुम्ही त्या महिलेला तिचा हक्क द्याल आणि त्या स्वातंत्र्याचा अनुभव घेऊ द्या. "महिला मुक्तीसाठी असे कोणतेही लढे नव्हते की जोतिबाने आपल्या काळात लढा दिला नव्हता.  जोतिबाने जे केले जे उच्च वर्ग त्यांच्या महिलांसाठी सुधारू शकत नाही.  त्याला हे ठाऊक होते की जोपर्यंत कुटुंबप्रमुखांची हुकूमशाही नष्ट होणार नाही तोपर्यंत स्त्रीची गुलामी नष्ट होणार नाही आणि सामाजिक विषमता दूर होणार नाही.  त्यांचा विश्वास असा होता की जर कुटुंब समानतेच्या भावनेवर टिकून राहिले तर समाज आणि राष्ट्र देखील समानतेच्या दारात अडकले आहेत.  जन्म: शूद्र: जाती व्यवस्था आणि वर्णव्यवस्थेने एकेकाळी भारतीय समाज एकसंध होण्यासाठी खंडित केले.  वैदिक कालखंडात, समाज परिपूर्ण समानतेचा उपासक होता

महात्मा जोतिबा फुले, भारतीय समाजाचे जनक - क्रांतीस संपूर्ण महाराष्ट्रात 'जोतिबा' म्हणतात.  कोल्हापूर जवळील डोंगरावर जोतिबा देवाचे मंदिर आहे.  त्यांना जोत्बा असेही म्हणतात.  देवताच्या नावावर 'होल्डिंग्ज' येतात.  हा 'जोत' हा अनेक मराठ्यांचा दैवत आहे.  महात्मा फुले यांचा जन्म झाला त्या दिवशी 'जोतबा' हा देवतांचा उत्सव होता, ज्यापासून त्याचे नाव 'जोतिबा' ठेवले गेले.  भारतीय समाजाचा महान नायक जोतिबा यांनी क्रांतीचे बीज पेरले.  दलितांच्या उन्नतीसाठी संघर्ष केला, त्या कारणामुळे त्यांच्याच समाजात त्यांना छळ करावा लागला, परंतु सत्य हेच त्यांचे समर्थन होते.  त्याला धर्मपरायण व धर्मत्यागी असे संबोधले जात असे, परंतु या बंडखोर साधूला कोणीही नमवू शकले नाही.  शेवटी जोतिबाला यश मिळाले.  त्यांच्या लढवय्या व्यक्तिमत्त्वाचा आणि आत्मविश्वासदायक ध्वनीने झोपेच्या महाराष्ट्राला जागृत केले.  ते केवळ एक उत्तम वक्ते नव्हते, तर त्यांना साहित्य आणि रचनांमध्येही विशेष स्थान होते.

फुले म्हणायचे मंदिराचा अर्थ ... मानसिक गुलामगिरीचा मार्ग होय...!  शाळा म्हणजे जीवनातील प्रकाशाचा मार्ग !!  जेव्हा मंदिराची घंटा वाजते तेव्हा हे आपल्याला कळवते की आपण धर्म, अंधश्रद्धा, ढोंगीपणा आणि मूर्खपणाकडे जात आहोत ....!  त्याच वेळी, जेव्हा शाळेची घंटी वाजते, तेव्हा हा संदेश देतो की आपण दैवी ज्ञान आणि वनांच्या दिशेने वाटचाल करीत आहोत…!  आता तुम्हाला कुठे जायचे आहे हे ठरवायचे आहे?